Macierze dyskowe 💻💾
Niesłychany rozwój, jaki obserwujemy w ostatnich latach, przejawia się między innymi tym, że wytwarzamy coraz więcej danych. Te dane trzeba gdzieś przechowywać. Jednym z typów urządzeń pamięci masowej, wykorzystujących nośnik magnetyczny do gromadzenia danych, jest dysk twardy (Hard Disk Drive). To pojęcie powstało, by odróżnić ten sprzęt od tak zwanych dysków miękkich, czyli dyskietek (floppy disk), w których nośnik magnetyczny naniesiono na elastyczne podłoże, a nie – jak w dysku twardym – na sztywne. Pierwszy 24-calowy dysk tego typu skonstruowała firma IBM we wrześniu 1956 roku. Miał on pojemność 5 megabajtów.

Ale szybko okazało się, że takie pojedyncze dyski są za słabe w stosunku do potrzeb szybko rozwijających się organizacji. Dlatego kilka (a raczej kilkadziesiąt) takich urządzeń zaczęto łączyć w macierze dyskowe. Dzięki odpowiedniej konstrukcji pozwalają one – co oczywiste – na zwiększenie dostępnej przestrzeni na dane, skrócenie czasu dostępu do nich, a także wzrost niezawodności przechowywania danych.
Jak przypomina profesor Jerzy Ihnatowicz z Politechniki Śląskiej, dwadzieścia jeden lat później naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley opublikowali artykuł o macierzach nadmiarowych złożonych z niedrogich dysków (RAID). Opisano w nim różne typy macierzy dyskowych. Podstawową koncepcją RAID było złożenie wielu niedrogich dysków o stosunkowo małej pojemności w zespół – macierz dyskową – o pojemności i wydajności przekraczającej pojedynczy kosztowny dysk o dużej pojemności (SLED – Single Large Expensive Drive). Taka macierz dyskowa jest obsługiwana przez system operacyjny komputera jak pojedynczy – fizyczny lub logiczny – napęd dyskowy.
Obecne dyski są oczywiście nieporównanie silniejsze. Mają pojemność liczoną w terabajtach.
Do ich najważniejszych parametrów zalicza się właśnie pojemność, szybkość transmisji danych, czas dostępu, prędkość obrotową talerzy (w obrotach na minutę) oraz MTBF (Mean Time Between Failures) – średni czas międzyawaryjny ustalany na podstawie statystycznych badań niezawodności, wyliczany dla danej serii dysków.
Przy jego pomocy można określić, jakie jest prawdopodobieństwo uszkodzenia urządzenia przez rok użytkowania.
W przypadku dysków wielopłytowych istnieje wiele płyt (talerzy) umieszczonych na współosiowym walcu. Nad każdym talerzem znajduje się głowica przesuwająca się od zewnętrznej krawędzi talerza do środka oraz w drugą stronę. Wszystkie głowice poruszają się wówczas w ten sam sposób, zaś sektory na poszczególnych talerzach dostępne jednocześnie tworzą tzw. cylinder – wyjaśnia profesor Piotr Bilski z Politechniki Warszawskiej.
RAID 💻💾
RAID to technika użytkowania wielu dysków jednocześnie (do odczytu równoległego) w celu poprawy efektywności (tj. wydajności oraz bezpieczeństwa danych) pamięci zewnętrznej. W tej technologii zaproponowano kilka poziomów różniących się sposobem wykorzystania oraz zasadą zapewnienia nadmiarowości.
Tradycyjnie mówi się o poziomach od 0 do 5, wykorzystujących wiele dysków fizycznych do tworzenia tzw. pasków udostępnianych w logicznej warstwie programowania.
Różne liczby poziomów podawane w literaturze (zwykle 6 lub 7) biorą się stąd, że pierwszy z nich (RAID 0) właściwie nie zapewnia nadmiarowości, a zatem formalnie nie spełnia wymagań RAID. W tym przypadku również występuje wiele dysków, służą one jednak do tworzenia jednego dysku logicznego, na który składa się kilka urządzeń.
Redundant Array of Independent Disks (zwana też nadmiarową macierzą niezależnych dysków) polega na współpracy dwóch lub – przeważnie – znacznie większej liczby dysków twardych w taki sposób, aby zapewnić dodatkowe możliwości, nieosiągalne przy zastosowaniu jednego dysku. Umożliwia to stworzenie dużej i niezawodnej przestrzeni dyskowej przy użyciu dysków SCSI oraz
niedrogich standardowych IDE/ATA lub SATA. Podczas projektowania macierzy należy zwrócić uwagę na sposób podłączenia dysków. Najlepsze efekty osiąga się dzięki zastosowaniu specjalnych sprzętowych kontrolerów RAID dołączonych do systemów za pomocą redundantnych magistral (SCSI) lub kanałów komunikacyjnych (Fibre Channel).
Przeplot dyskowy 💻💾
Jednym z podstawowych pojęć dla zrozumienia zasady tworzenia macierzy dyskowych jest przeplot dyskowy, dający efekt połączenia wielu dysków w jedną jednostkę – dysk logiczny. Polega on na podziale każdego dysku fizycznego na bloki, których pojemność może wynosić od jednego sektora (512 bajtów) do wielu megabajtów. Każdy kolejny blok jest związany z innym dyskiem. W ten sposób zapis lub odczyt pliku z macierzy dyskowej jest związany z operacjami wejścia/wyjścia więcej niż jednego dysku fizycznego. Dobór rozmiarów bloków biorących udział w przeplocie jest zależny od przewidywanych zastosowań macierzy dyskowej. Większość współczesnych systemów operacyjnych obsługujących jednocześnie wielu użytkowników, na przykład Unix czy oprogramowanie sieciowe Novell, zapewnia obsługę pojawiających się jednocześnie operacji zapisu/odczytu przez kilka dysków fizycznych. Łatwo jednak sprawdzić, że uzyskanie dobrej wydajności całego systemu wymaga takiego zrównoważenia operacji zapisu/odczytu między dyskami, aby każdy z nich był obciążony równomiernie.
W typowych systemach wielodyskowych bez przeplotu pożądana równowaga obciążenia nie jest możliwa do uzyskania. Niektóre dyski zawierają bowiem pliki wykorzystywane częściej. Natomiast żądanie dostępu do innych dysków jest dosyć rzadkie. Tymczasem stosując przeplot dyskowy z wykorzystaniem bloków o rozmiarach odpowiadających długościom rekordów plików można uzyskać efekt równomiernego obciążenia wszystkich dysków tworzących macierz. Wszystkie dyski fizyczne są więc aktywne podczas zwiększonego obciążenia systemu. To pozwala na zwiększenie równolegle przebiegających operacji zapisu/odczytu w całej macierzy dyskowej.
Antywirus z najlepszą ochroną na świecie
Kliknij, aby dowiedzieć się więcej o ofertach!
Poziomy RAID 💻💾
Struktura RAID-0 jest określana jako bez nadmiarowa autonomiczna grupa przeplotu dyskowego. RAID-0 wykorzystuje zwykle duże bloki, choć można również stosować bloki o rozmiarach pojedynczych sektorów pod warunkiem użycia dysków z wzajemną synchronizacją wirowania. Taka synchronizacja daje dobre rezultaty, szczególnie w przypadku wykorzystywania RAID-0 do obsługi dużych plików obrazów cyfrowych.
Awaria pojedynczego dysku powoduje awarię całej macierzy RAID-0 i utratę wszystkich zapisanych informacji.
Struktura RAID-0 nie może być więc polecana jako wyłączny system przechowywania informacji, ale raczej jako najszybszy i najbardziej wydajny system RAID przeznaczony do bieżącej obsługi transakcji między regularnym składowaniem (back-up) obsługiwanych zbiorów.
Struktura RAID-1, określana potocznie mianem duplikowania dysków, jest złożona z par dysków fizycznych. Każdy dysk danej pary przechowuje identyczną informację, choć para jest traktowana przez system operacyjny jak jeden dysk fizyczny. W systemie RAID-1 złożonym z par pojedynczych dysków nie stosuje się przeplotu dyskowego. Każdy logiczny dysk pary w strukturze RAID-1 może być jednak podsystemem typu RAID-0. Aktualizacja zapisu informacji w systemie RAID-1 wymaga zapisu na każdy dysk pary, a odczyt może odbywać się niezależnie. Duplikowanie dysków podwaja zatem wydajność systemu w trybie czytania, pozostawiając bez zmian wydajność w trybie zapisu. Struktura RAID-1 jest najbardziej wydajna ze wszystkich struktur nadmiarowych (odpornych na błędy) w wielodostępnych systemach operacyjnych.
Struktura RAID-2 wykorzystuje ideę przeplotu dyskowego – z tą różnicą, że niektóre dyski fizyczne są przeznaczone do przechowywania kodów korekcyjnych ECC (Error Correction Codes).
W większości współcześnie produkowanych dysków komputerowych kod korekcyjny jest zapisywany wewnątrz każdego sektora, stąd struktura RAID-2 nie wnosi nic ponad możliwości RAID-1 i nie jest obsługiwana przez większość sterowników RAID.
RAID-2 jest stosowana raczej wyjątkowo – tam, gdzie użytkownik ma możliwość wyboru sposobu niskopoziomowego formatowania dysku i maksymalnego wykorzystania nośnika z pominięciem sektorów kontrolnych.
Sprawdź naszą ofertę

Macierz dyskowa typu RAID-3 wykorzystuje (podobnie jak RAID-2) przeplot dyskowy w grupie dysków, z tym że jeden dysk każdej grupy jest przeznaczony do przechowywania dodatkowego kodu korekcyjnego, a bloki odpowiadają zwykle rozmiarom sektorów dysków. RAID-3 korzysta z ECC każdego z sektorów do stwierdzenia, czy informacja nie została przekłamana.
W takim przypadku odtworzenie prawidłowej informacji odbywa się przez wykonanie operacji OR (XOR) porównania informacji z dysku korekcyjnego z informacją odczytywaną z pozostałych dysków. Optymalizacja wydajności systemu RAID-3 jest zapewniona przez zapis sektorów kolejno we wszystkich dyskach.
Tyle że operacja zapisu/odczytu wymaga dostępu do wszystkich dysków w macierzy, stąd jednoczesna realizacja tych operacji nie jest możliwa. Macierze typu RAID-3 sprawdzają się najlepiej w systemach jednozadaniowych do obsługi dużych plików. Dodatkowym wymogiem dla RAID-3 jest konieczność synchronizacji wirowania dysków. Spełnienie tego warunku zapobiega degradacji wydajności systemu RAID-3 w przypadku transferu krótkich plików. Systemy RAID-3 w wersji ulepszonej stanowią w zasadzie strukturę typu RAID-5, dlatego w większości przypadków RAID-3 nie jest obsługiwana przez współczesne sterowniki.
Wady podobne do występujących w RAID-3 ma również struktura RAID-4. Jest ona niemal identyczna z RAID-3, tyle że w przeplocie dyskowym stosowane są dłuższe bloki. Można zatem zapewnić odczyt całego rekordu z pojedynczego dysku macierzy (z wyjątkiem dysku korekcyjnego), co umożliwia jednoczesną realizację operacji czytania. Operacje zapisu muszą się jednak odbywać pojedynczo, gdyż każdy zapis wymaga aktualizacji zapisu na dysku korekcyjnym. Podobnie jak w przypadku RAID-3, struktura RAID-4 została ulepszona do postaci RAID-5 i nie jest obecnie wykorzystywana.
Macierz typu RAID-5 jest popularnie określana jako macierz dyskowa z wędrującym dyskiem korekcyjnym. Struktura RAID-5 pozwala na uniknięcie ograniczeń spowodowanych koniecznością oczekiwania na zakończenie operacji aktualizacji zapisu na dysku korekcyjnym jak w macierzach RAID-3 oraz RAID-4. Podobnie jak w przypadku RAID-4, w macierzy dyskowej typu RAID-5 stosuje się przeplot dyskowy z dłuższymi blokami, co pozwala na jednoczesną realizację operacji zapisu/odczytu. W odróżnieniu od RAID-4, każdy z dysków grupy przechowuje informację korekcyjną dla kolejnej serii bloków.
W odróżnieniu od RAID-3 i RAID-4, macierz RAID-5 nie ma wydzielonego dysku do zapisu informacji korekcyjnej. Każdy dysk zawiera zarówno informację podstawową, jak i korekcyjną (dla pozostałych dysków).
Darmowa wersja testowa Bitdefender
Otrzymaj darmową wersję testową
Takie rozwiązanie daje możliwość równoległej obsługi odczytu dla wszystkich dysków w macierzy. Operacje zapisu wymagają dostępu do dwóch różnych dysków: dysku dla zapisu informacji podstawowej oraz dysku dla zapisu informacji korekcyjnej. W odróżnieniu od struktury RAID-4 zapis informacji korekcyjnej odbywa się więc na różnych dyskach fizycznych, co umożliwia również jednoczesną realizację operacji zapisu.
Wybór RAID nie jest oczywiście łatwy. Należy zwracać uwagę na wiele czynników. Chodzi nie tylko o niezawodność, ale również szybkość pracy, łatwość instalowania i usuwania komponentów systemu, kompatybilność (funkjonalność dostarczanych przez producenta narzędzi umożliwiających setup i kontrolę urządzeń), dokumentację, a także serwis. Niezwykła istotna jest także skalowalność (liczba dodatkowych dysków mogących pomieścić się w obudowie).
Czasem stykamy się z pojęciem macierz dyskowa rack. Rzecz w tym, że taka macierz jest zamknięta w bezpiecznej szafie rack. Powinna być przy tym podpięta do zasilacza UPS typu on-line, aby na wypadek przepięć, spadków napięć czy krótkich przerw w dostawie energii elektrycznej podtrzymywać pracę urządzenia bez przerwy.


















